Tutela e sensibilità ambientale in versi
La poesia ha da sempre espresso, con efficace capacità di rappresentazione lirica, i sentimenti-emozioni dell’animo umano e cercato di penetrare il mistero della natura e del creato. Lo stesso Ovidio, cantando di Orfeo (figlio della musa Calliope e mitologico cantore greco, musico ed inventore della cetra con cui accompagnava i componimenti) riconosceva che il poeta di Tracia “…ammaliava le selve, l’animo delle fiere e a sé attirava le pietre…”. I nostri poeti d’oggi non arrivano a tanto, ma forti di una nuova tensione riflessiva e maturità ambientale cantano, con una attenzione quasi amorosa, le bellezze naturali e monumentali dell’Isola e ne sottolineano la necessità di salvaguardia. I versi e le lettere che riceviamo sull’argomento hanno la mirata “ambizione” di sensibilizzare ed educare verso una collettiva e consapevole responsabilità ambientale. Si sottolineano e denunciano le emergenze come l’inquinamento atmosferico; i rischi derivanti dalle molteplici aree industriali dismesse e totalmente abbandonate; le problematiche sanitarie e ambientali connesse alle servitù militari e soprattutto l’atavico dramma sardo degli incendi estivi, con gli irrimediabili danni per la flora e la fauna; e, ultimo per attualità, il paventato deposito di scorie nucleari in Sardegna. Al proposito è chiara e decisa anche la voce e posizione, contenuta nel documento della Conferenza Episcopale Sarda del 23 e 24 febbraio 2015, dei Vescovi sardi: “Non minore preoccupazione desta la ventilata ipotesi che la Sardegna possa diventare, sul piano nazionale, un deposito di scorie radioattive. Oltre che una servitù insopportabile sotto il profilo ambientale, per la fragilità del sistema geologico e morfologico dell’Isola, sarebbe un colpo mortale alla sua naturale e indispensabile economia agro-pastorale e turistica. La Regione ha già dato tanto in termini di servitù militari, senza averne avuto in cambio concreti ed efficaci riscontri”.
Le composizioni in tema sono di Paolo Pulina, che accomuna Sardegna e Lombardia nell’abbandono di nuraghi e monumenti cittadini a Pavia (il testo è stato musicato dal cantautore sardo-pavese Antonio Carta), e dei poeti Antoni Porcu, noto per memorabili dispute da estemporaneo, Peppino Fogarizzu di Pattada, Salvatore Chessa di Cheremule e del compianto Francesco Dedola di Sorso, autore dalle singolari qualità poetiche ed umane. Significativo segno di continuità per la rubrica il contributo di Vittorio Falchi, storico e apprezzato collaboratore del Messaggero da sempre.
|
Nuraghes e monumentos de Pavia |
|
|
|
Nuraghes in sos millennios |
|
si sunu iscovaccados |
|
in sas campagnas sardas. |
|
Turres in sos seculos |
|
che sunu faladas |
|
in sa tzittade de Pavia.
|
|
Pedras mannas e antigas |
|
in Sardigna e affacc’a su Ticinu |
|
sunu lodduradas |
|
arruinende, arruinende |
|
sas formas monumentales |
|
originarias.
|
|
In Sardigna est fatzile |
|
de no si preoccupare |
|
de sos nuraghes |
|
chi perdent pedras. |
|
Sa ruta est lenta |
|
et affacc’a sos nuraghes |
|
non b’at pius mancu pastores |
|
cun arveghes et anzoneddos.
|
|
Ma in d’una tzittade istorica |
|
est un’atera cantone: |
|
sos monumentos sunu leados |
|
comente in presone. |
|
|
|
Sos monumentos |
|
salvemus da sa ruina garantende seguresa |
|
a sa zente in carrela.
|
|
Pedras mannas e antigas |
|
in Sardigna e affacc’a su Ticinu |
|
sunu lodduradas |
|
arruinende, arruinende |
|
ca su tempus non si frimmat ne in Sardigna ne in Lombardia. Paolo Pulina |
|
Caru Mont’Albu Caru Mont’Albu cantas nostalgias tue m’as fattu naschere in su coro! E cantas amorosas poesias si fit a las pagare a pesu ‘e oro!
Ma incuradu de sas penas mias chi deo sempre detesto e ignoro! Mirende cussas tuas puntas bias in pes tuos m’attristo e m’addoloro!
Sutta sas faldas de pedra calchina, espost’a mesu die a tottu prou, tocchende calchi tua raighina:
Ma de ponente in su versante tou b’est Lula sa menzus cartolina sa chi sempre mi sogno dae nou! Antoni Porcu ‘e Lula (inviata da Mario Ladu) |
Maistrale
Sulat fitianu
fintzas tres dies
cun punna ‘e creschida
dae tres in tres
fintzas a bìndighi dies.
At auncadu
nìberos e suerzos
che a naes garriga
de pesu mannu.
Carrat renarzos
e lassat su sazu
fintzas in sas rocas.
Sas colturas distrumat
aurtinde sos balanzos.
At salidu sos chizos
a sos Sardos antigos
e a calicunu
‘alu fintzas como.
Ma si mancat issu
dae custa terra nostra
non est pius Sardigna!
Francesco Dedola
Interlughes in sa Cala
Lezera, s’unda
e isparta,
de carignos cuguzat
e ilfundet s’arenarzu
lassendebei a pizu ‘e subra
millares de èsseres minudos
e boboeddos corzi-pojutulos
chi luego siche cuan
isfoighéndesi unu garu fuidittos:
longa che pregadoria
de ‘etzittas nuinende
sa lérina de s’abba
a ispruma
chena istracchidùdine
ninnat camàulos
de bisos mios illaèndidos
e ch’ingullit s’eternidade
de sa “risacca”.
Incrispiat semper pius
su ‘entu salamattu de su sero
sa tiaza largana
de custa cala
accucada.
E in su montiju affacca
a unu tzinnu maistru
si mujan tottu paris in sa tuppa
che violinos de un’orchestra
innanti a un’ala
posca a destra
frunzas de lattùrighe
e de isculapadedda.
Peàdigas dudosas sigo
chirchende nuscu de armidda
pro attemperare brajas de amoridade.
Mentres chi su sole accaldanadu
s’ildeossat solvéndesi
a daisegus de s’isuledda.
E a s’imbrunu
abbòigos de piseddina
pius addae in sa tanca noa
pessighende mariposas coppiolas
cheren ammadrigare
fozolos déchidos de vida.
Peppino Fogarizzu
Oras de chijna
Est sero, intendo in coro
una gana segreta de cantare
mentres su ‘entu
faghet frusciare sos rattos
ancora ‘irdes d’elighes e pinos
e nues anzoninas fuen
lestras in sas caldas aeras.
Ma it’ ap’a cantare
cando miseras manos alluman
e brujan sas pagas isperas
e su chelu at serradu sas lagrimas
e su connou sou
no umidat sa terra?
Leo e ch’imbolo custa chiterra mia
in pèntumas de olvidu
ca pius non balit a dare
unu pagu de cunfortu
o ischidare
in tristos coros de pedra
sentimentos umanos.
Chiterra mia, chiterra
arribala sa tua melodia
forsis cras
t’ap’a poder sonare
in allegria.
Vittorio Falchi
Viola
Su coro non m’ingannes
so partende
solu comente cando
m’as coglidu
e dadu m’as s’amore,
primu nidu,
de amorosas oras
tottu ‘e mele.
Solu mi ch’ando, e tue
inoghe restas
a contare sas dies
de isettu,
tessende sas ojadas
de sa luna.
Viola mia isetta
in s’orizonte,
a cara ‘e su mare
abbaidende,
sos ojos mios,
chi sunt arrivende.
Non m’ingannes viola
isetta e cresche,
s’ammentu chi ti lasso
abbratzadilu,
e cree cantu t’amo,
viola mia
pius de sa vida.
Salvatore Chessa









