Benvenuto nel Sito dell`Associazione Culturale  Messaggero Sardo

Poesie in Sardo

Su mundhu de sa poesia de Cristoforo Puddu – Dicembre 2015

 Salvatore Lay Deidda, sacerdote e autore del grande poema epico sulla figura di Amsicora

E’ frequente, nella storia letteraria poetica sarda, incontrare figure che -pur rivestite della dignità sacerdotale- hanno amato comporre versi in “limba patria”; spesso otavas o sonetos tramandati per tradizione come frutto della memoria popolare. Di pregevole originalità e ben documentate grazie alle diverse pubblicazioni esistenti (es.: vedi la collana I grandi poeti in lingua sarda, Edizioni Della Torre a cura di Salvatore Tola) le Cantones di Pietro Pisurzi, parroco di Bantine nel XVIII secolo, e del celebrato padre Luca Cubeddu di Pattada o l’opera di Babbai Pietro Casu  di Berchidda, letterato di assoluto rilievo nella cultura del Novecento sardo. Tra questi “grandi” possiamo certamente annoverare anche Salvatore Lay Deidda (Desulo 1920 – Tonara 1951). Nonostante la brevità dell’esistenza mise a frutto la naturale dote di raffinato poeta pubblicando Nenie nuragiche, Cantones de monte con la prefazione del prof. Giovanni Sulis, il noto Nanneddu amico di Peppino Mereu, e completando il grande poema epico Amsicora, composto di venti canti e 1143 ottave. L’opera, scritta in parlata desulese e pubblicata postuma dalla Amsicora Edizioni di Salvatore Lai, ricostruisce lo scenario storico delle vicende di Amsicora: primo “patriota sardo” e protagonista della sfortunata ed eroica rivolta che legò i sardi pelliti ai cartaginesi, per contrastare l’arroganza espansionistica del potere romano. Sono gli anni della seconda guerra punica e Raimondo Carta Raspi  (Storia della Sardegna, Mursia) riporta che “anima della rivolta fu Ampsicora che su tutti primeggiava per autorità e ricchezze”. Amsicora, nel 215 a.C., risulta innalzato al ruolo di supremo Giudice e lo stesso Livio (XXIII, 32.) ne documenta l’elezione: “Hampsicora, qui tum auctoritate atque opibus longe primus”.  Il poema di Lay Deidda è vibrante d’amore per la Sardegna ed il cuore ribelle della Barbagia-Gennargentia, che contrasta con spirito audace gli invasori, consacrato ad estremo baluardo di libertà ed identità in una cornice dal paesaggio suggestivo. I diversi personaggi sono rappresentativi di valori civili e morali: l’eroe Amsicora identifica la sapienza e la giustizia; il figlio Iosto l’istintività  giovanile ammantata di coraggio e Desulina, che simboleggia il ritratto ideale della figura femminile, è “come le donne della Barbagia -secondo quanto affermato dal professore Manlio Brigaglia, in un convegno storico sassarese- pronte a piangere i morti nel modo più profondo, nella forma dell’attitu, e a combattere energicamente quando serve”. Salvatore Lay Deidda, secondogenito di un modesto artigiano desulese, visse nella sua comunità d’origine, svolgendo l’attività di pastorello, fino ai diciotto anni. Avviato ed aiutato negli studi dallo zio Francesco Deidda, potè compiere con successo gli studi classici a Cagliari e Benevento e quelli teologici nella facoltà di Napoli. Travolto dalla passione poetica e da una intima predisposizione “di affetto per gli umili e la sua gente”, corona la vocazione religiosa con l’ordinazione sacerdotale nel settembre del 1947. Nominato parroco di Tonara, concilia ministero ed impegno sociale nella mirata attenzione per l’associazionismo dei pastori; coltiva un’intensa attività pubblicistica e di collaborazione alla nascente rivista di poesia sarda S’Ischiglia, fondata e diretta dal bonorvese Angelo Dettori. Scompare giovanissimo il 24 gennaio 1951. Numerose composizioni liriche del sacerdote-poeta, la cui memoria ed arte è coltivata anche in facebook da un gruppo di estimatori, fanno parte della ricca discografia e repertorio del canto in limba.

Si propongono alla lettura le prime dieci otadas del canto XIX del poema Amsicora, in cui si coglie la sofferta desolazione e tormento per la sconfitta dell’Isola e la conseguente angoscia che travolgerà Amsicora, culminando a fine canto con l’estrema decisione del suicidio (XIX/48 – Nende: “Non sa ferida, o sarda zente,/ Mi bocchit, ma s’amore a sa Sardinia”).                        

 

Cantu Deghennoesimu  (I/X)

 

Falat notte profunda, triste, amara

E d’ispaventos piena e de terrore.

Sas istellas pianghent Cornus rara

E mestas mandant debile lugore.

Ma sa face ‘e Amsicora est jara:

intensu centru de vivu abbrujore:

In una pedra isse s’est sezzidu

Dae milli dolores affligidu.

 

Non pianghet: su coro est siccadu

E sos ojos no’ ant perunu isfogu;

Fissat su logu sardu desoladu

E frequent’a Cornus girat ogu.

Poi dae mestizia forzadu

Narat cun limba ardente piùs che fogu:

Deus, ecco su tempus de ghiare

Cuddu chi det Sardigna liberare!

 

Ecco perdida est sa terra mia:

Sun ruttos Logudoro e Campidanu,

Su Gennargentu est in tribulia

E subra isse Roma alzat sa manu.

Beni, Liberadore e salva sia

S’Isula bella dae s’uraganu:

Arribba prestu, dividi s’altura

E fala pro calmare s’amargura.

 

A nieddu Sardigna est ammantada,

De dispreziu piena e disonore;

Ogni bellesa sua est pistada,

Ogni coro est cintu ‘e dolore.

Su nemigu pesadu at s’ispada

Pro isfogare s’insanu furore;

Fiammas at postu, dardos at lanzadu

E invanu su Sardu s’est pesadu.

 

Dae Casteddu fin’a Logudoro

Senza destruer non b’at una ‘idda.

Pianghe dolorosu, o sardu coro,

Tue t’infundas, o sarda massidda!

No ant sos ortos sos gravellos d’oro

Né sos cuccuros fragant de armidda;

Sos buscos sunt brujados e sos pianos

Sunt senza fruttu perdidos e vanos.

 

In sas fertiles terras solianas

Non seminant allegros sos massaio;

Sos grassos boes, sas baccas ispanas

Com’ant lassadu sos sardos trabajos;

Sas crabittas pintadas e galanas

Non bient de su sole piùs sos rajos:

Issas sunt mortas sutta su nemigu

Chi totu cantu at cherfidu a pinnigu.

 

Sas binzas nostras sunt senza su muru,

Dae manos anzenas bindennadas;

In neddue b’at orriu seguru:

Sas incunzas sunt totu devastadas;

Sos binos bezzos e sos novos puru

Sunt como in lontanissimas paradas;

In sas baddes non b’at perunu fruttu:

Ogni arbore posta est in luttu.

 

O baddes de Sardigna allentoradas,

Como falda totus in chinisu!

Serenas pianuras cultivadas,

Postas com’in dispreziu e in risu!

Prite sunt sas piantas atterradas

E distruttu su sardu paradisu?

Proite sos giardinos a crabone

Sunt ruttos, e sos muros a muntone?

 

Sos cuiles sunt buidos e tristos,

E in issos non vigilant sos canes;

Sunt sos medaos brujados e pistos,

Desolados che tanas de margianes.

Non b’at regalos, non b’at acquistos,

Né tascas gravant cun biancos panes;

Ogni arula bella, ogni concale

Est desertiche nidu in s’istadiale.

 

In sos rios non cantat s’ortulana,

Né in s’umbra riposat su pastore.

Sos pizzinnos accant’a sa funtana

Non si faghent cantende mannu onore.

Sa launedda, divina e galana,

S’est iscordada pro s’aspru dolore:

Sas serenadas nostras de dulzesa

Como non sunt che boghes d’amaresa.

 

 

“Sardigna Amada“

Antiga terra inghiriada dae su mare;

accaretzada de su fluttu de sas undas.. 

sa forza de sos bentos ti consumada...

 ...frastagliada e ricama  sas costeras,

formas ti dada, e su tempus ti modellada,

 istella de su mare sempre bella.

 S'Istoria  millenaria in sa rena intúzzasa

 e in sas perdas abbojas su faeddu;

túrras antigas de Sardigna meraviglia,

de sos nuraghes sa  zenia istimas.

Medas misteros in memoria incunzas;

deo bardiare ti devo cun rispettu.

Paassadu b'á nemigos de d'onzia trettu,

versadu arritzolos de d'onzia sambene;

Brutales violenzias ti ana infertu,

assortios male chena semenes

Soberana terra inie t'an difesu,

mai su sardu a su tirannu si este arresu.

Su carattere e sos monte chi asa,

Pianuras, badhese e planartzas;

Deus t'ada crefidu de goi pintare,

sa forma de s'omine  s'arrasta;

comente perda in su riu po saddiare,

 riferimentu in su mediterraneu mare.

Terra in su mundu fentomada,

arrichida, conquistada e maltrattada

 campagnas e  montagnas cun sos suos colores.

Omines in paghe e conquistadores,

arrizzidos cun s'istessu pregiu:

dulche terra, fertile e ospitale.

Donzi perda inie pode faeddare:

chi serret cuiles o innalzada Nuraghes;

in domos antigas, pilastros e de granitu colúnnas

tragáda de rios o postas a cuntza;

 chingh'inghiriat sos saltos, tancasa o tumbas,

chi sian quadradas mannas o tundasa..

(medas 'istoria de racontare.)

bardiana de arcanos universales

 ses tue Sardigna terra de amare.

 

Barolus Viginti (Bonarcantu)

 

 

Ironia e buon senso nella poesia di Antoni Cubeddu

 Molteplici sono i motivi per cui Ozieri può ben essere considerata la ‘capitale’ della poesia

Leggi tutto: Ironia e buon senso nella poesia di Antoni Cubeddu
 

Sa note niedda de Parigi

 Siat chie si siat su Deus onnipotente
Creadore de su chelu e terra
Si in su mundu b'at postu tanta

 

Su mundhu de sa poesia de Cristoforo Puddu - Novembre 2015

 Poesie di commemorazione e per l’oltre

 

A novembre, ricorrendo la Commemorazione dei defunti, ded

 

“Barolias in tempus de olia”

-Cantu ses bella, amada mia, cantu ses bella-

iscrittu puru d'ada Dante

In sos canticos de sos cantos;

s'ispiritu soave,

anima sospirosa,

reina de eleganza

 

Cantu ses bella...

Innoghe du fazzo presente,

intonada ti da cantas:

ispiraziones de un'istante,

in momentos de allerghia,

sas dentes tuos biancas,

sos ojos isplendentes .

 

Ca D'ada iscrittu Dante,

e non fuit delirante, nende,

Sese opera de Deus,

de sanos sentimentos

bellasa ninfa laudada

in tuttus sos momentos,

 

iscultura modellada ...

de sa natura su rittratu

 de sa manu divina,

de s'omine su costatzu,

sa segunda de unu fiancu;

sa frisca rosa intumida ...

 

Custu este su cantu de sos cantos,

rosa chena ispinas,

lagrimas amorosas,

non si siccan mai sas fotzas,

Rosa chi cheret boddida

de lughe radiosa colorida

 

Candu osservo su passu

fiore chi faghes fruttu,

rosa frisca in birde pitzinnia,

tue sirena mi hasa attratu

cun sa tua tzenia

 

Cantu ses bella amada mia ...

chi connosches su caminu,

armoniosa bellesa

 disegnu divinu,

puru unu iscrittu d'amentada

in su testamentu antigu.

tue chi isches puite ses naschida,

creatura disegnada

chi rinnovasa sa vida;

 sa matta proibida

de su dimoniu tentada...

tentazione maledida

 

Deus t'ha perdonada,

e non ti nega sa grazia,

divina innamorada,

matrona de justitzia

in donzi contrada.

Sa mela malaita.

 

Sa prova chi separada

su bene cun su male,

chi ada rendiu mortale

totta s'umanidade;

de su serpenta amaliada;

luna de su sole illuminada.

 

Istupenda torrada s'aurora,

ei sa die cun su tempus si che colada;

su relotzu contende sa oras,

sentidu chi ti apassionada

amore chi si rinnovada ancora,

dontzia peccau perdonada..

Cantu ses bella amada mia,

 cantu ses bella;

 

Barolus Viginti (Bonarcantu)

 

 

S’eterna ninnia

S’eterna ninnia

 

A ninnare a  ninnia

Su cantu c’apo in coro,

 est pro te prenda mia

 

 S’anima nd’apo in gherra,

Su  coro meu in dolu

Como  in  custa terra,

Prus no  agato   consolu!

 

 Inue ses   fiza mia

Ses che  càndidu lizu,

Cun Deus e cun Maria

Drommis sena fastizu!

 

Prestu  t’ant a ischidare

Sete trumbas de oro,

Che ànghelu as a bolare

In cumpanzia issoro!

 

A  sete  caddos  de inie

Deus   at dadu  permissu,

de che giughere a tie

A su chelu prommissu!

 

A ninnare a ninnia,

Drommida s’est Lucia

In sas  baddes fioridas

Pro s’eterna ninnia!

 

am.sechi/ 9aout..30 ans déjà!

 

custa ninnia, iscrita pro Lucia, custa prenda de fiza chi nos at lassadu 30 annos faghet,in su fiores su 'eranu sou, teniat 21 annu. Narant chi su tempus appagada ma sa perdida de una fiza o fizu non b'at tempus chi appagat su dolore, mi mancat comente sa prima die e m'at a mancare semper. custa ninnia l'apo cuminzada cando m'est mancada ma solu ocannu so ressessida a la cumprire, no est in sa natura de sas cosas chi babbos e mamas ch'interrent sos fizos.

 

Pagina 20 di 29

Questo sito o gli strumenti terzi da questo utilizzati si avvalgono di cookie necessari al funzionamento ed utili alle finalita illustrate nella pagina di policy e privacy.

Chiudendo questo banner , scorrendo questa pagina,cliccando su un link o proseguendo la navigazione in altra maniera, acconsenti all`uso dei cookie. Per saperne di piu'

Approvo

Pubblicità big

Archivio

In questa sezione potrai trovare tutti i numeri del "Messaggero Sardo" dal 1969 al 2010

Archivio Nuovo Messaggero Gds Online...

Circoli

Elenco completo di tutti  i circoli sardi in Italia e nel Mondo, le Federazioni e le Associazioni di tutela.

Sport

Le principali notizie di tutti gli sport.

In Limba

Le lezioni in limba, il vocabolario e le poesie in limba.

doğal cilt bakımı doğal cilt bakımı botanik orjinal zayıflama ürünleri doğal eczane avon